businessmodel innovatie

Van reactief naar adaptief.

AUTEUR Else Nicolai
LEESTIJD 10 minuten
DATUM

3 juli 2020

DIENST Leer beter innoveren
De COVID-19 pandemie legt op een soms pijnlijke manier bloot welke organisaties adaptief genoeg zijn om in korte tijd in te spelen op disruptieve omstandigheden, een veranderde manier van werken en structurele wijzigingen in de behoeften van de klant. Waarom lukt het sommige gevestigde bedrijven wel om hun businessmodel in korte tijd te vernieuwen, terwijl sommige andere bedrijven leken te wachten tot alles weer terug zou gaan naar de situatie voor de pandemie?

Tijd voor verandering

Toen de pandemie zijn intrede deed werd de noodzaak voor online diensten of digitaal werken plotseling heel hoog. Voor de bedrijven die nooit echt de noodzaak hadden gevoeld om te automatiseren of te digitaliseren, fungeerde de pandemie als een katalysator om dit alsnog in versneld tempo te doen. Restaurants en café’s die tot nu toe hadden afgezien van online bestellingen, probeerden zich razendsnel te verbinden aan een online platform als UberEats of Thuisbezorgd.nl en vernieuwden daarmee hun eigen businessmodel. Zelfs de maaltijden van heuse sterrenrestaurants kon je ineens in de comfortabele setting van je eigen huiskamer nuttigen. Maar ook kappers die voorheen afhankelijk waren van fysiek contact, gaven nu online les om thuis je eigen coupe te knippen en fitnessscholen die voorheen alleen op locatie work-outs faciliteerden, creëerden nu plotseling ook een online aanbod.

Ook in China zagen we de effecten terug in de foodsector, maar ook in de retail industrie. Toen de grote shoppingmall Hangzhou Intime zijn winkels tijdelijk moest sluiten, veranderde de mall zijn focus naar online marketingkanalen. Door de inzet van social marketing waren de winkels in staat om bijna dezelfde omzet te genereren als voor de corona epidemie. In de foodsector investeerden veel bedrijven in self-service innovatie. Grote food delivery services zoals Alibaba investeerden in geheel nieuwe, onbemande supermarkten, en de maaltijd bestelservice Meituan-Dianping vergrootte hun markt door niet alleen kant-en-klare bestellingen te leveren, maar door zich nu ook te richten op ‘semi finished’ maaltijden. Dat bood ook weer uitkomst voor de vele restaurants die zo toch nog hun belangrijkste gerechten aan de man konden brengen.

MEER WETEN OVER BETER LEREN INNOVEREN?

Bekijk deze dienst

Respond, recover, renew

Het is duidelijk dat om snel in te kunnen spelen op een disruptieve verandering een groot adaptief vermogen wordt gevraagd. Gartner publiceerde onlangs een artikel over de fasen die zijn geïdentificeerd vanaf de start van de pandemie: Respond-Recover-Renew. In de ‘Respond’ fase wordt de eerste schade zoveel mogelijk beperkt, de veiligheid van mensen verzekerd en de belangrijkste processen in de business draaiende gehouden. Tijdens de ‘Recovery’ fase werden nieuwe plannen gemaakt om de organisatie te herstellen naar een staat waarin schaalbare groei mogelijk is. In de derde fase vindt de vernieuwing plaats, waarin de geleerde lessen worden geïdentificeerd en nieuwe werkwijzen worden geadopteerd. Sommige bedrijven waren echter in staat de verschillende fasen gelijktijdig te starten. Deze bedrijven raakten niet verlamd door de crisis, maar wisten de veranderende omstandigheden direct door te vertalen naar een nieuw toekomstscenario voor hun business.

Huidige business in stand houden

Deze mindset staat vaak lijnrecht tegenover de mechanismen in gevestigde organisaties. Deze richten zich vaker primair op het optimaliseren en in stand houden van hun huidige businessmodel. In deze organisaties:

  • Krijgt korte termijn meer aandacht en prioriteit bij het management dan lange termijn vernieuwingen die nog onzeker zijn. De eerste heeft namelijk direct impact op de omzet van een organisatie.
  • Worden medewerkers beloond als ze iets ‘goed’ doen en niet wanneer ze nieuwe dingen uitproberen en daarin falen.
  • Worden nieuwe initiatieven langs dezelfde meetlat gelegd als de bestaande business. Het gevolg is dat er lange tijd wordt gewerkt aan de ontwikkeling van nieuwe ideeën, vanuit de overtuiging dat het ‘perfect’ moet zijn voordat het gedeeld kan worden.

Een combinatie van deze mechanismen zorgt er vervolgens voor dat het te lang duurt voordat een innovatie zijn weg naar de markt vindt. Kostbare tijd die er in sommige situaties simpelweg niet is. Daarmee loop je niet alleen het risico dat hetgeen je ontwikkeld bij marktintrede niet alleen maar aansluit bij de behoeften van de klant, maar de desinvestering steeds groter wordt.

Een andere mindset

De organisaties die wel in staat zijn om continu te vernieuwen, hanteren een andere mindset. In plaats dat de focus ligt op executie (het optimaal uitvoeren van een businessmodel), beschermen van de business en het creëren van zekerheid richt de organisatie zich op exploratie (het zoeken naar een optimaal businessmodel), aanvallen van de huidige business en experimenteren met nieuwe diensten. Een mindset die je veelal ziet bij start-ups. Voor start-ups is de zoektocht naar het slagende businessmodel door continue bijstelling van je businessmodel een must. Startups ontstaan vaak vanuit een diepgaande overtuiging dat er iets anders moet of kan, maar de manier waarop dat ‘iets’ wordt vormgegeven in een businessmodel is vaak een zoektocht van jaren, een proces van trial and error. Je ziet dan ook dat veel start-ups de markt al in een vroeg stadium met een eerste product of dienst betreden. Het product is dan vaak nog verre van perfect, maar wel goed genoeg om toegevoegde waarde te leveren aan klanten. Want goed genoeg is nog altijd beter dan niks.

Lessons learned

De COVID-19 pandemie heeft de noodzaak aangetoond van een mindset en werkwijze die meer lijkt op die van een start-up. Hoewel het principe van de businessmodel innovatie op zichzelf niet ingewikkeld hoeft te zijn, is het creëren van nieuwe, disruptieve businessmodellen binnen gevestigde organisaties dat vaak wel. Elke organisatie zal op zijn eigen manier herstellen van de pandemie. Tegelijkertijd is het ook een kans om structureel andere denk- en werkwijzen te adopteren om door te groeien tot een adaptieve organisatie die in staat is zijn eigen businessmodel te blijven vernieuwen:
  1. Hanteer agile principes in de (door)ontwikkeling van je businessmodel; experimenteel en stel bij.
  2. Breng de onzekerheden in je huidige businessmodel in kaart, identificeer de risico’s en hun impact onder verschillende omstandigheden en maak een plan om deze onzekerheden te tackelen.
  3. Zorg meer dan ooit voor een excellent begrip van de behoeften van je klant. Vind een long-term probleem met een long-term marktvraag, zodat je een duurzaam businessmodel ontwikkelt die tegen een stootje kan.
  4. Streef naar continue verbetering van je strategie en doe dit in afstemming en integratie met je operatie.
  5. Durf je businessmodel te veranderen als de situatie erom vraagt.

MEER WETEN?

Neem contact op